Đề thi chọn học sinh giỏi lớp 9 THCS môn Sinh học - Năm học 2024-2025 - Sở GD&ĐT Vĩnh Phúc (Có đáp án)
Bạn đang xem tài liệu "Đề thi chọn học sinh giỏi lớp 9 THCS môn Sinh học - Năm học 2024-2025 - Sở GD&ĐT Vĩnh Phúc (Có đáp án)", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên.
File đính kèm:
de_thi_chon_hoc_sinh_gioi_lop_9_thcs_mon_sinh_hoc_nam_hoc_20.doc
Nội dung tài liệu: Đề thi chọn học sinh giỏi lớp 9 THCS môn Sinh học - Năm học 2024-2025 - Sở GD&ĐT Vĩnh Phúc (Có đáp án)
- SỞ GD&ĐT VĨNH PHÚC KỲ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI LỚP 9 THCS PHÒNG NĂM HỌC 2024-2025 KT&QLCLGD Bài thi: KHTN Môn thi thành phần: SINH HỌC ĐỀ THI MINH HỌA Thời gian làm bài: 150 phút (không kể thời gian phát đề) Đề thi có 03 trang Họ và tên thí sinh: Số báo danh: ĐỀ SỐ 6 Câu 1 (2,0 điểm). a. Trong hệ tiêu hóa của người, quá trình tiêu hóa ở bộ phận nào là quan trọng nhất? Vì sao? b. Thành động mạch chủ dày, còn thành tĩnh mạch từ chân về tim có van tĩnh mạch. Hãy phân tích sự phù hợp với chức năng của các đặc điểm cấu tạo đó. Câu 2 (2,0 điểm). a. Một người ở vùng đồng bằng lên sống ở vùng núi cao có không khí nghèo ôxi. Em hãy cho biết cơ thể người đó xảy ra những thay đổi gì để thích nghi với môi trường mới đó? b. Khi nghiên cứu sự vận chuyển máu trong hệ mạch, người ta vẽ được đồ thị A, B, C phản ánh mối quan hệ giữa 3 đại lượng là huyết áp, vận tốc máu và tổng tiết diện mạch. Đồ thị A, B, C tương ứng với mỗi đại lượng nào nói trên? Giải thích. Câu 3 (2,0 điểm). a. Vào mùa xuân, người ta thả một đôi sóc trưởng thành (1 đực, 1 cái) vào một cánh đồng cỏ tươi tốt có nhiều sinh vật khác cùng sống, cho biết tuổi đẻ của sóc là 1 năm. Giả sử trong 1 năm, mỗi con cái đẻ được 4 con (2 đực, 2 cái). Theo lý thuyết số lượng cá thể sóc sau 5 năm là bao nhiêu? Trong thực tế số lượng sóc có thể tăng được như vậy không và giải thích? b. Cho lưới thức ăn gồm các loài như hình dưới đây, loài A là sinh vật sản xuất, K là sinh vật tiêu thụ ở cuối chuỗi thức ăn. - Có tối đa bao nhiêu chuỗi thức ăn có chứa loài F trong lưới thức ăn trên? - Nếu loài A bị nhiễm độc thì giữa loài F và loài G, loài nào bị tích lũy nhiễm độc nhiều hơn? - Khi loài F bị giảm mạnh số lượng thì loài nào bị ảnh hưởng nhiều nhất? Câu 4 (2,0 điểm). a. Tại sao DNA ở tế bào nhân thực cần trung gian là các RNA để truyền đạt thông tin di truyền?
- b. Chứng minh tính thống nhất nhưng đa dạng của các loài sinh vật dựa trên cơ sở cấu tạo của DNA. c. Polysome là một cấu trúc thường được phát hiện thấy trong tế bào khi nhiều ribosome cùng tiến hành sinh tổng hợp các chuỗi polypeptide trên cùng một phân tử mRNA. Mô hình sau đây mô tả một cấu trúc polysome trong tế bào. - Hãy nêu tên của các cấu trúc X, Y, Z và T trên mô hình. Ý nghĩa sinh học của polysome đối với tế bào là gì? - Hãy xác định chiều di chuyển của các cấu trúc Y ở mô hình trên và giải thích. Câu 5 (2,0 điểm). a. Một phân tử mRNA được tổng hợp trong phòng thí nghiệm (invitro) từ một đoạn phân tử DNA mạch kép (sau đó DNA được tách thành các mạch đơn). Tỉ lệ % các loại nucleotide của mỗi mạch DNA được phân tích và so sánh với mRNA. Từ cơ sở dữ liệu được nêu trong bảng dưới đây, xác định mạch DNA đã được dùng làm khuôn mẫu để tổng hợp mRNA nói trên. Mạch axit nuclêic A (%) T hoặc U G (%) C (%) (%) DNA-1 27,0 33,0 17,0 23,0 DNA-2 23,0 33,0 17,0 27,0 DNA-3 33,0 27,0 23,0 17,0 DNA-4 33,0 27,0 17,0 23,0 mRNA 27,0 33,0 17,0 23,0 b. Một phân tử RNA của vi khuẩn E.coli gồm 15% A, 20% G, 30% U, 35% C. Xác định tỉ lệ % từng loại nucleotide của đoạn phân tử DNA sợi kép mã hóa phân tử RNA trên. c. Vì sao nói cấu trúc DNA 2 mạch trong tế bào của sinh vật bậc cao có sinh sản hữu tính chỉ ổn định tương đối (Giả sử không có đột biến cấu trúc nhiễm sắc thể xảy ra)? Câu 6 (2,0 điểm). a. Một tế bào sinh tinh ở động vật có kiểu gene BbDd, qua giảm phân thực tế cho ra những loại giao tử nào? Biết quá trình giảm phân diễn ra bình thường. b. Một cơ thể cái có kiểu gene AaBbDdeeGgHH. Xác định số loại giao tử tối đa có thể được tạo ra trong các trường hợp: - Trường hợp 1: 10 tế bào sinh dục tiến hành giảm phân bình thường. - Trường hợp 2: Cơ thể trên thực hiện giảm phân bình thường. c. Hình vẽ dưới đây mô tả bộ NST của thể bình thường và thể đột biến ở một loài sinh vật. Hãy cho biết dạng đột biến số lượng nhiễm sắc thể đã xảy ra?
- Câu 7 (2,0 điểm). Quan sát hai tế bào lưỡng bội đang trong quá trình phân bào bình thường, người ta mô tả được như hình vẽ bên. a. Các tế bào trên đang ở kì nào của quá trình phân bào nào? Tại sao? b. Tìm số lượng nhiễm sắc thể trong bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội của các loài sinh vật chứa các tế bào đó. Câu 8 (2,0 điểm). a. Khi cho các cây đậu Hà Lan F1 tự thụ phấn, Mendel thu được ở F 2 có tỉ lệ phân tính: 9 hạt vàng, trơn : 3 hạt vàng, nhăn : 3 hạt xanh, trơn : 1 hạt xanh, nhăn. Nếu chọn ngẫu nhiên các cây mọc từ hạt vàng, trơn ở F 2 cho tự thụ phấn thì theo lí thuyết, tỉ lệ kiểu gene dị hợp về hai cặp gene và kiểu hình hạt xanh, nhăn ở thế hệ sau là bao nhiêu? b. Ở một loài thực vật, cho cây thân cao - hạt tròn - chín sớm tự thụ phấn F1 thu được 4 loại kiểu hình với tỉ lệ: 900 cây thân cao - hạt tròn - chín sớm: 301 cây thân cao - hạt dài - chín muộn: 299 cây thân thấp - hạt tròn - chín sớm: 101 cây thân thấp - hạt dài - chín muộn. Biết một gene quy định một tính trạng, hãy xác định quy luật di truyền chi phối phép lai và kiểu gene của P. Câu 9 (2,0 điểm). a. Nếu quần thể cây giao phấn và quần thể cây tự thụ phấn đều có gene đột biến lặn xuất hiện ở giao tử với tỉ lệ như nhau thì thể đột biến thường được phát hiện sớm hơn ở quần thể nào? Giải thích. b. Ở một loài động vật, allele B quy định lông đen trội hoàn toàn so với allele a quy định lông trắng. Gene này nằm trên nhiễm sắc thể thường. Một quần thể của loài này ở thế hệ xuất phát (P) có cấu trúc di truyền 0,3Bb : 0,6BB : 0,1bb. Giả sử ở quần thể này, những cá thể có cùng màu lông chỉ giao phối ngẫu nhiên với nhau mà không giao phối với các cá thể có màu lông khác và quần thể không chịu tác động của các nhân tố khác. Theo lí thuyết, tỉ lệ cá thể lông trắng ở F1 là bao nhiêu? Câu 10 (2,0 điểm). Ở người, gene quy định dạng tóc nằm trên nhiễm sắc thể thường có 2 allele, allele G quy định tóc quăn trội hoàn toàn so với allele g quy định tóc thẳng; bệnh mù màu đỏ - xanh lục do allele lặn h nằm trên vùng không tương đồng của nhiễm sắc thể giới tính X quy định, allele trội H quy định mắt nhìn màu bình thường. Cho sơ đồ Biết rằng không phát sinh các đột biến mới ở tất cả các cá thể trong phả hệ. Cặp vợ chồng III10 - III11 trong phả hệ này sinh con, xác suất đứa con đầu lòng không mang allele lặn về hai gene trên là bao nhiêu -----------------HẾT----------------- Thí sinh không được sử dụng tài liệu. Cán bộ coi thi không giải thích gì thêm.
- SỞ GD&ĐT VĨNH HƯỚNG DẪN CHẤM THI PHÚC KỲ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI LỚP 9 THCS PHÒNG NĂM HỌC 2024-2025 KT&QLCLGD Bài thi: KHTN Môn thi thành phần: SINH HỌC HDC có 04 trang Câu Nội dung Điểm a. * Trong hệ tiêu hóa, quá trình tiêu hóa ở ruột non là quan trọng nhất * Vì: 0,25 - Ở ruột non có đầy đủ các loại enzim (có trong dịch tụy, ruột và mật) để tiêu hóa các loại thức ăn thành những chất dinh dưỡng đơn giản mà có thể hấp thụ vào máu .. - Cấu tạo ruột non phù hợp với chức năng hấp thụ các chất: + Ruột non dài, niêm mạc ruột có nhiều nếp gấp, trên đó có các lông ruột, 0,25 1 mỗi lông ruột lại có rất nhiều các lông cực nhỏ => tăng diện tích hấp thụ ..... + Trên lông ruột có hệ thống mao mạch và bạch huyết dày đặc => thuận lợi cho sự hấp thụ + Màng ruột có tính thấm có chọn lọc.................... 0,25 b. - Thành động mạch dày hơn-> Chịu được áp lực do tim co bóp tống máu và 0,25 đàn hồi tốt -> Đẩy máu đi nuôi cơ thể - Tĩnh mạch từ chân về tim (ngược chiều trọng lực) có van giúp máu chảy 1 0,5 chiều về tim.. 0,5 a. Những thay đổi về hoạt động và cấu tạo: - Nhịp thở tăng nhanh hơn.. 0,25 - Tim đập nhanh hơn.... 0,25 - Tuỷ xương sản xuất thêm hồng cầu đưa vào máu làm tăng khả năng vận chuyển ôxi của máu......................... 0,25 - Tăng dung tích trao đổi khí của phổi....................... 0,25 b. 2 - Đồ thị A: Biểu diễn sự thay đổi của huyết áp/, vì huyết áp hao hụt dần xuất chiều dài hệ mạch, nghĩa là giảm dần từ động mạch mao mạch tĩnh mạch. 0,5 ..... - Đồ thị B: Biểu diễn sự thay đổi của tổng tiết diện mạch/, vì trong cơ thể số lượng mao mạch rất nhiều, phân nhánh đến tận các tế bào nên đường kính chung của các mao mạch lớn nhất......................... 0,25 - Đồ thị C: Biểu diễn sự thay đổi của vận tốc máu/, vì vận tốc máu giảm dần từ động mạch cho đến mao mạch, sau đó lại tăng dần trong tĩnh mạch.......... 0,25
- a. - Số lượng sóc sau 5 năm: Năm 1: 2 + (1 x 4) = 6 con Năm 2: 6 + (3 x 4) = 18 con Năm 3: 18 + (9 x 4) = 54 con Năm 4: 54 + (27 x 4) = 162 con 0,5 Năm 5: 162 + (81 x 4) = 486 con .................................. 0,5 - Trong thực tế số lượng sóc không tăng được như vậy vì các nguyên nhân sau đây: ..... 3 + Nguồn sống trong sinh cảnh là có giới hạn. + Cạnh tranh cùng loài và khác loài luôn xảy ra, luôn có khống chế sinh học. + Quần thể sóc lúc đầu có kích thước quá nhỏ chưa chắc đã duy trì được qua thời gian. 0,5 b. 0,25 - Có 9 chuỗi thức ăn có chứa loài F.......... - Khi loài A bị nhiễm độc thì loài G bị tích lũy nhiễm độc nhiều hơn loài F... - Khi loài F bị giảm số lượng thì loài I bị ảnh hưởng nhiều nhất vì I chỉ có 0,25 duy nhất nguồn thức ăn là F...................... a. Cần RNA trung gian vì: - Đối với sinh vật nhân thực DNA ở trong nhân trong khi quá trình dịch mã xảy ra ở tế bào chất nên cần trung gian............. 0,25 - Việc sử dụng trung gian là RNA giúp bảo quản thông tin di truyền........ 0,25 - DNA có cấu trúc xoắn kép gồm 2 mạch đơn song song xoắn đều liên kết với nhau bằng liên kết hidro nên không phù hợp để làm khuôn dịch mã...... 0,25 b. - DNA của tất cả các loài đều có cấu tạo thống nhất từ 4 loại nucleotide tạo nên, đây là một bằng chứng về nguồn gốc thống nhất của sinh giới 0,25 4 - Tính đa dạng và đặc thù của DNA: số lượng, thành phần, và trình tự các loại Nu là cơ sở cho tính đa dạng và đặc thù của các loài SV 0,25 c. * - Các cấu trúc: X: mRNA; Y: ribosome; Z: chuỗi polypeptide; T: tARN 0,25 (hoặc tRNA-aa) . 0,25 - Ý nghĩa sinh học: Polysome giúp tăng hiệu suất quá trình tổng hợp protein 0,25 * Các ribosome di chuyển theo chiều từ trái qua phải. Do các chuỗi Polypeptide ở các ribosome bên phải dài hơn phía bên trái a. Xác định mạch làm khuôn: - Quá trình phiên mã thực hiện theo nguyên tắc bổ sung: Mạch DNA A T G C gốc: ‖ ‖ ‖ ‖ 5 mRNA: U A C G - Đối chiếu bảng số liệu ta thấy các loại nucleotide của mARN có tỉ lệ tương 0,25 ứng với các loại nucleotide bổ sung trên mạch DNA-3 Mạch DNA-3: A T G C ‖ ‖ ‖ ‖
- mRNA: U A C G ‖ ‖ ‖ ‖ Tỉ lệ % 33.0 27.0 23.0 17.0 0,25 => Vậy mạch DNA-3 đã được dùng làm khuôn mẫu để tổng hợp phân tử mRNA trên .. b. Tỉ lệ % từng loại nucleotide của DNA: 0,25 A = T = (15% + 30%)/2 = 22,5%... 0,25 G = C = (20% + 35%)/2 = 27,5%.. c. ADN ổn định tương đối vì: 0,5 - Vì gene có thể bị đột biến (đột biến gene) -> Thay đổi cấu trúc DNA.. - Ở sinh vật bậc cao hầu hết DNA nằm trong cấu trúc NST, mà các NST 0,5 cùng cặp tương đồng thường trao đổi đoạn trong kì đầu giảm phân I làm thay đổi cấu trúc DNA............. a. Về mặt thực tế sẽ tạo ra các loại giao tử sau: - Trường hợp 1: BD và bd 0,25 - Trường hợp 2: Bd và bD 0,25 b. 6 - 10 tế bào sinh dục cái giảm phân cũng chỉ cho tối đa là 10 loại giao tử 0,5 cái.... - Một cơ thể cái giảm phân cho số giao tử cái tối đa là: 0,5 2 x 2 x 2 x 1 x 2 x 1 = 16.... 0,5 c. Đây là đột biến di bội, cụ thể là đột biến thể 3 nhiễm... a. - Tế bào 1 có các NST tồn tại ở trạng thái kép, xếp thành một hàng dọc trên mặt phẳng xích đạo và có số lượng NST lẻ (chỉ có thể là n kép) Tế bào 1 đang ở kì giữa của quá trình giảm phân II 0,5 - Tế bào 2 có các NST tồn tại ở trạng thái kép, xếp thành một hàng dọc trên mặt phẳng xích đạo và có số lượng NST chẵn (có thể là 2n kép hoặc n kép) Tế bào 2 đang ở: 7 + Kì giữa của quá trình nguyên phân 0,5 + Hoặc kì giữa của quá trình giảm phân II b. 0,5 - Bộ NST lưỡng bội của loài sinh vật chứa tế bào 1 là 2n = 6 - Bộ NST lưỡng bội của loài sinh vật chứa tế bào 2 có thể là: + 2n = 4 nếu tế bào 2 đang ở kì giữa của quá trình nguyên phân 0,5 + 2n = 8 nếu nếu tế bào 2 đang ở kì giữa của quá trình giảm phân II
- a. Quy ước gene: A: hạt vàng, a: hạt xanh; B: hạt trơn, b: hạt nhăn. Tỉ lệ kiểu gene của các hạt vàng, trơn ở F 2 là 1/9AABB : 2/9AaBB : 2/9AABb : 4/9AaBb. Khi cho các cây mọc từ hạt vàng, trơn ở F 2 này tự thụ phấn thì: 0,5 - Tỉ lệ kiểu gene AaBb ở thế hệ sau là 4/9.1/4 = 1/9..... 0,5 - Tỉ lệ kiểu hình hạt xanh, nhăn ở thế hệ sau là: 4/9.1/16=1/36..... b. * Xét từng cặp tính trạng ở F1: - Cao: Thấp= 3:1 Cây cao là trội so với cây thấp. A: cây cao; a: cây thấp P: Aa x Aa. - Tròn: Dài= 3:1 Hạt tròn là trội so với hạt dài. B: hạt tròn; b: hạt dài P: Bb x Bb. - Chín sớm: chín muộn = 3:1 Sớm là trội so với chín muộn . D: chín sớm; d: chín muộn P: Dd x Dd * Xét đồng thời cả 3 cặp tính trạng: - (3 cao : 1 thấp) x (3 tròn : 1 dài) x (3 sớm : 1 muộn) = 27 cao, tròn, sớm : 9 8 cao, tròn, muộn : 9 cao, dài, sớm : 3 cao, dài, muộn : 9 thấp, tròn, sớm : 3 thấp, tròn, muộn : 3 thấp, dài, sớm : 1 thấp, dài, muộn => Khác tỉ lệ bài ra -> Có di truyền liên kết. - (3 cao : 1 thấp) x (3 tròn : 1 dài) = 9 cao, tròn : 3 cao, dài : 3 thấp, tròn : 1 thấp, dài => Giống tỉ lệ bài ra => gene quy định chiều cao phân li độc lập với gene quy định hình dạng hạt. - (3 tròn : 1 dài) x (3 sớm : 1 muộn) = 9 tròn, sớm : 3 tròn, muộn : 3 dài, sớm : 1 dài, muộn => Khác tỉ lệ bài ra -> Gene quy định hình dạng hạt di truyền 0,25 liên kết với gene quy định thời gian chín. => Từ đó ta có thể suy ra gene quy định chiều cao phân li độc lập với gene 0,25 quy định hình dạng hạt và thời gian chín, còn gene quy định hình dạng hạt 0,5 và thời gian chín di truyền liên kết với nhau..... * Ở F1 tính trạng hạt tròn (B) luôn đi với chín sớm (D); còn hạt dài (b) luôn đi với chín muộn (d) 2 cặp gene dị hợp tử đều BD//bd * Kiểu gene của P là: Aa (BD/bd) (HS làm cách khác nếu đúng vẫn cho điểm tối đa) a. - Thể đột biến có kiểu hình lặn thường được phát hiện sớm hơn ở quần thể tự 0,25 thụ phấn... - Giải thích: Ở quần thể tự thụ phấn, các gene lặn có nhiều cơ hội tổ hợp 0,25 thành thể đồng hợp lặn hơn ở quần thể ngẫu phối và biểu hiện ra kiểu hình lặn.... 9 b. - Cấu trúc QT: 0,6BB : 0,3Bb : 0,1bb. - Những cá thể có cùng màu lông chỉ giao phối ngẫu nhiên với nhau mà không giao phối với các cá thể có màu lông khác: P: 0,9 x (0,6BB : 0,3Bb) + 0,1 (0,1bb) = 0,91 P: 0,9 x (0,6/0,9BB : 0,3/0,9Bb) + 0,1 (1bb) = 1
- G: 0,9 x [(5/6B : 1/6b) x (5/6B x 1/6b)] + 0,1 (1bb) = 1 F1: 0,9 x (25/36BB : 10/36Bb : 1/36bb) + 0,1(1bb) = 1 1,5 => Tỉ lệ cá thể lông trắng ở F1 là: => (0,9 x 1/36)bb + (0,1 x 1)bb = 0,125 - Xét riêng từng cặp gene: + Xét tính trạng tóc: . Số 10: Có kiểu gene (1/3GG hoặc 2/3Gg) => P G = 1/3 + 2/6 = 2/3 => qg=1/3 . Số 11: Có kiểu gene là (1/3GG hoặc 2/3Gg) => P G = 1/3 + 2/6 = 2/3 => 0,5 qg=1/3 => Xác suất con của 10 x 11 không mang gene a là: 2/3G x 2/3G = 4/9 GG (1).......... + Xét tính trạng bệnh: 10 . Số 10: KG: XHY => XH = 1/2; Y = 1/2 . Xác định kiểu gene người số 11: P: XHXh (7) x XHY (8) G: 1/2XH : 1/2Xh 1/2XH : 1/2Y 0,5 F1: 1/4XHXH : 1/4XHY : 1/4XHXh : 1/4XhY 1,0 KG người số 11 là: (1/2 XHXh: 1/2 XHXH) => XH = 3/4, Xh = 1/4 => Xác xuất sinh con không chứa Xh là: (3/4 x 1/2) + (3/4 x 1/2) = 3/4 (2)......... => Từ (1) và (2) => Xác xuất sinh con không chứa cả 2 allele lặn: 4/9 x 3/4 = 1/3.......... TỔNG 20 đ ---HẾT---

