Đề cương ôn tập học kì II môn Ngữ văn Lớp 8

doc 18 trang tueanh 11/03/2026 380
Bạn đang xem tài liệu "Đề cương ôn tập học kì II môn Ngữ văn Lớp 8", để tải tài liệu gốc về máy hãy click vào nút Download ở trên.

File đính kèm:

  • docde_cuong_on_tap_hoc_ki_ii_mon_ngu_van_lop_8.doc

Nội dung tài liệu: Đề cương ôn tập học kì II môn Ngữ văn Lớp 8

  1. ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP NGỮ VĂN 8 HỌC KÌ II PHẦN I: VĂN BẢN: A. VĂN BẢN THƠ: TT Tên văn Tác giả Thể Giá trị nội dung Giá trị nghệ thuật Ghi chú bản loại 1 Nhớ rừng Thế Lữ 8 chữ/ Mượn lời con hổ bị nhốt Bút pháp lãng mạn Học thuộc 1907- câu trong vườn bách thú để rất truyền cảm, sự lòng cả 1989 diễn tả sâu sắc nỗi chán đổi mới câu thơ, bài thơ ghét thực tại, tầm thường vần điệu, nhợp tù túng và kha khát tự do điệu, phép tương mãnh liệt của nhà thơ, phản đối lập. Nghệ khơi gợi lòng yêu nước thuật tạo hình đặc thầm kín của người dân săc. mất nước thưở ấy. 2 Quê hương Tế Hanh 8 chữ/ Tình yêu quê hương trong Lời thơ bình dị, Học thuộc 1921 câu sáng, thân thiết được thể hình ảnh thơ mộc lòng cả hiện qua bức tranh tươi mạc mà tinh tế lại bài sáng sinh động về một giàu ý nghĩa biểu làng quê miền biển, trong trưng (cánh buồm, đó nổi bật lên hình ảnh hồn làng, thân hình khoẻ khoắn, đầy sức sống nồng thở vị xa xăm, của người dân chài và nghe chất muối sinh hoạt làng chài thấm dần trong thớ vỏ) 3 Khi con tu Tố Hữu Lục Tình yêu cuộc sống và Giọng thơ da diết Học thuộc hú 1920- bát khát vọng tự do của người sôi nổi, tưởng lòng cả 2002 chiến sĩ cách mạng trẻ tượng phong phú bài tuổi trong nhà tù dồi dào. 4 Tức cảnh Hồ Chí Thất Tinh thần lạc quan, phong Giọng thơ hóm Học thuộc Pác Bó Minh ngôn thái ung dung của Bác Hồ hỉnh, nụ cười vui lòng cả 1890- tứ trong cuộc sống cách (vẫn sẵn sàng, thật bài 1969 tuyệt mạng và sống hoà hợp là sang), từ láy Đường với thiên nhiên là một miêu tả: chông luật niềm vui lớn. chênh;Vừa cổ điển vừa hiện đại. 5 Ngắm trăng Hồ Chí Thất Tình yêu thiên nhiên, yêu Nhân hoá, điệp từ, Học thuộc (Vọng Minh ngôn trăng đến say mê và câu hỏi tu từ, đối lòng phần nguyệt) 1890- tứ phong thái ung dung nghệ phiên âm trích NKTT 1969 tuyệt sĩ của Bác Hồ ngay trong và dịch Đường cảnh tù ngục cực khổ tối thơ luật tăm 6 Đi đường Hồ Chí Thất ý nghĩa tượng trưng và Điệp từ (tẩu lộ, Học thuộc (Tẩu lộ) Minh ngôn triết lí sâu sắc: Từ việc đi trùng san), tính đa lòng phần trích NKTT 1890- tứ đường núi gợi ra chân lí nghĩa của hình ảnh, phiên âm 1969 tuyệt đường đời: Vượt qua gian câu thơ, bài thơ và dịch Đường lao chồng chất sẽ tới thơ luật thắng lợi vẻ vang (dịch lục bát) 1
  2. PHẦN I: TIẾNG VIỆT: TT Câu Đặc điểm hình thức Chức năng chính Ví dụ 1 Câu nghi - Có những từ nghi vấn (ai, - Dùng để hỏi - Mai cậu có phải đi lao vấn gì, nào, sao, tại sao, đâu, - Ngoài ra còn dùng để đe động không? bao giờ, bao nhiêu ...hoặc doạ, yêu cầu, ra lệnh, bộc - Cậu chuyển giùm từ hay (nối các vế có quan lộ tình cảm cảm xúc... quyển sách này tới H hệ lựa chọn được không? - Kết thúc câu bằng dấu hỏi chấm (?). Ngoài ra còn kết thúc bằng dấu chấm, dấu chấm than hoặc dấu chấm lửng. 2 Câu cầu - có từ cầu khiến: hãy, - Dùng để ra lệnh, yêu cầu, - Hãy lấy gạo làm bánh khiến đừng, chớ,đi, thôi, đề nghị, khuyên bảo.... mà lễ Tiên Vương. nào...hay ngữ điệu cầu - Ra ngoài! khiến - Kết thúc bằng dấu chấm than - ý cầu khiến không mạnh kết thúc bằng dấu chấm. 3 Câu cảm - Có từ ngữ cảm thán: ôi, - Dùng để bộc lộ cảm xúc - Than ôi! Thời oanhliệt thán than ôi, hỡi ôi, biết bao, trực tiếp của người nói nay còn đâu? xiết bao, biết chừng nào... (viết) xuất hiện chủ yếu - Kết thúc bằng dấu chấm trong ngôn ngữ nói hàng than ngày hay ngôn ngữ văn chương. 4 Câu trần - Không có đặc điểm hình - Dùng để kể, thông báo - Trời đang mưa. thuật thứccủa các kiêu câu nghi nhận định, miêu tả.... - Quyển sách đẹp quá! vấn, cảm thán.... - Ngoài ra còn dùng để yêu Tớ cảm ơn bạn! Cảm ơn - Kết thúc bằng dấu chấm cầu, đề nghị, bộc lộ tình bạn! đôi khi kết thúc bằng dấu cảm, cảm xúc... chấm, hoặc dấu chấm lửng - Là kiểu câu cơ bản và được dùng phổ biến trong giao tiếp. C. PHẦN TẬP LÀM VĂN - HS ôn tập về văn thuyết minh ( Khái niệm, phương pháp thuyết minh, cách làm bài văn thuyết minh về một phương pháp (cách làm), thuyết minh về một danh lam, thắng cảnh) - Tìm hiểu về đối tượng thuyết minh: - Di tích lịch sử Đền Hùng - Cách làm một món ăn mà em yêu thích 2
  3. BÀI NHỚ RỪNG ( Thế Lữ) Câu 1. Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp nghệ thuật trong đoạn thơ sau: “Ta bước chân lên dõng dạc đường hoàng Lượn tấm thân như sóng cuộn nhịp nhàng Vờn bóng âm thầm lá gai cỏ sắc...” Câu 2. Có ý kiến cho rằng: Bài thơ “Nhớ rừng” của Thế Lữ tràn đầy cảm xúc lãng mạn”. Em hãy cho biết cảm xúc lãng mạn được thể hiện trong bài thơ như thế nào ? Câu 3. Vì sao nói bài thơ trên thể hiện lòng yêu nước thầm kín của người dân mất nước thuở ấy? Theo em, thế hệ trẻ ngày nay phải làm gì để thể hiện lòng yêu nước của mình? Câu 4: Cảm nhận của em về đoạn thơ sau trong bài thơ “Nhớ rừng” của nhà thơ Thế Lữ. “Nào đâu những đêm vàng bên bờ suối Ta say mồi đứng uống ánh trăng tan? Đâu những ngày mưa chuyển bốn phương ngàn Ta lặng ngắm giang sơn ta đổi mới? Đâu những bình minh cây xanh nắng gội, Tiếng chim ca giấc ngủ ta tưng bừng? Đâu những chiều lênh láng máu sau rừng Ta đợi chết một mặt trời gay gắt, Để ta chiếm lấy riêng phần bí mật? Than ôi! Thời oanh liệt nay còn đâu?” (Ngữ văn 8, tập 2- NXBGD 2010) * Gợi ý: Câu 1: - Sử dụng các động từ mạnh “bước”, “lượn”, “cuộn”, “vờn”... - Sử dụng tính từ: “dõng dạc”, “đường hoàng”, “nhịp nhàng”, “âm thầm”... - Biện pháp tu từ so sánh: “Lượn tấm thân như sóng cuộn nhịp nhàng”. - Phép liên tưởng. - Tác dụng: Làm nổi bật vẻ đẹp và tư thế của chúa sơn lâm nơi đại ngàn. Câu 2: - Bài thơ “Nhớ rừng” là bài thơ hay của Thế Lữ nhưng cũng là bài thơ hay của phong trào Thơ Mới. - Điểm nổi bật của tâm hồn lãng mạn là giàu mộng tưởng, khát vọng và cảm xúc. Người nghệ sỹ lãng mạn Việt Nam trước cách mạng tháng Tám -1945 cảm thấy cô đơn, tù túng trong xã hội bấy giờ nhưng bất lực, họ chỉ biết tìm cách thoát li thực tại bằng chìm đắm trong đời sống nội tâm tràn đầy cảm xúc. - Cảm xúc lãng mạn thể hiện khá rõ trong những khía cạnh sau: + Hướng về thế giới mộng tưởng lớn lao, phi thường, tráng lệ. Thế giới ấy hoàn toàn đối lập với thực tại tầm thường, giả dối... + Diễn tả thấm thía nỗi đau trong tinh thần bi tráng, tức là nỗi uất ức xót xa của hùm thiêng khi xa cơ lỡ vận. 3
  4. Câu 3: +Tâm trạng ngột ngạt, uất ức, tù túng khi bị giam cầm + Nỗi chán ghét thực tại tầm thường, giả dối. + Niềm khát khao tự do mãnh liệt - HS thể hiện lòng yêu nước (bằng nhiều cách khác nhau): học tập tốt, tự hào dân tộc, bảo vệ chủ quyền của Tổ quốc,... Câu 4: Khái quát chung - Giới thiệu khái quát về tác giả, tác phẩm và đoạn thơ - Khái quát nội dung của đoạn thơ. Đoạn thơ làm nổi bật bức tranh tứ bình với cảnh núi rừng oai linh hùng vĩ, làm nền cho bức chân dung tự họa của của chúa sơn lâm tự do tung hoành, thống trị đại ngàn. Cảm nhận đoạn thơ *Về nội dung của đoạn thơ - Cảnh đêm trăng đẹp, thơ mộng, huyền ảo “đêm vàng bên bờ suối”, “uống ánh trăng tan,...”. Hổ như một thi sĩ lãng mạn thưởng thức cái đẹp bên dòng suối. - Cảnh ngày mưa ào ạt, dữ dội “mưa chuyển bốn phương ngàn”. Hổ vừa như bậc đế vương uy nghi, ung dung “lặng ngắm giang sơn đổi mới”, trước mọi sự biến động, vừa giống một nhà hiền triết trầm lặng ngắm giang sơn biến đổi. - Cảnh bình minh tươi đẹp, rực rỡ. Hổ như một đế vương hưởng lạc thú, say giấc nồng giữa khúc ca của muôn loài. - Cảnh hoàng hôn đỏ rực màu máu. Hổ như một bạo chúa rừng già, tàn bạo đang giành lấy quyền lực làm chủ bóng tối, làm chủ vũ trụ. - Câu kết đoạn thơ thể hiện tâm trạng đau xót, nuối tiếc thời huy hoàng đã qua. => Đoạn thơ là bộ tứ bình đẹp, tái hiện quá khứ huy hoàng, tự do với cảnh núi rừng hoang sơ, thơ mộng, kì vĩ mà trung tâm là con hổ hiện lên với tư thế vừa lãng mạn, vừa lẫm liệt kiêu hùng, đầy uy lực của vị chúa sơn lâm. *Về nghệ thuật của đoạn thơ - Thể thơ tám chữ, gieo vần liền, hình ảnh thơ gợi sự liên tưởng “đêm vàng bên bờ suối”, “ánh trăng tan”, “cây xanh nắng gội”, “lênh láng máu sau rừng”, thể hiện cảnh thơ mộng, hùng vĩ của đại ngàn và tư thế lẫm liệt, kiêu hùng của vị chúa tể. - Câu hỏi tu từ “Nào đâu ?, Đâu những...? Thời oanh liệt nay còn đâu?”; điệp từ “đâu những”, “ta”, thể hiện nỗi nhớ và sự nuối tiếc về quá khứ huy hoàng. - Câu cảm thán “Than ôi!” là lời than thể hiện nỗi đau xót trước thực tại. - Thời gian nghệ thuật là đêm trăng, ngày mưa, bình minh chiều tà và không gian nghệ thuật “suối”, “trăng”, thể hiện nỗi nhớ, nuối tiếc một thời oanh liệt xa xưa. Tổng hợp, đánh giá, liên hệ - Đoạn tứ bình là đoạn tuyệt bút, hay nhất của bài thơ, giá trị nghệ thuật đặc sắc, ngôn ngữ giàu hình tượng, màu sắc và âm thanh, cấu trúc tứ bình với bút pháp lãng mạn, điêu luyện. 4
  5. - Đoạn thơ mượn lời tâm sự của con hổ để diễn niềm hoài cổ và khát vọng tự do của con người đồng thời góp phần khơi sâu cảm hứng chủ đạo của bài thơ. - Học sinh liên hệ với bản thân về phát huy truyền thống yêu nước BÀI QUÊ HƯƠNG ( TẾ HANH) Câu 1: Cảm nhận của em về hình ảnh chiếc thuyền ra khơi đánh cá trong đoạn thơ sau: Chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn mã Phăng mái chèo mạnh mẽ vượt trường giang Cánh buồm giương to như mảnh hồn làng Rướn thân trắng bao la thâu góp gió Câu 2: Cảm nhận của em về hình ảnh chiếc thuyền về bến sau cuộc ra khơi trong hai câu thơ sau: Chiếc thuyền im bến mỏi trở về nằm Nghe chất muối thấm dần trong thớ vỏ Câu 3: Vẻ đẹp khỏe khoắn của người ngư dân được thể hiện như thế nào qua hai câu thơ: Dân chài lưới làn da ngăm rám nắng Cả thân hình nồng thở vị xa xăm Câu 3: Khổ thơ cuối là nỗi nhớ của nhà thơ về làng quê. Nhà thơ nhớ những gì về quê hương? Qua dó em có nhận xét gì về nỗi nhớ ấy? * Gợi ý Câu 1: - Hình ảnh so sánh con thuyền như con tuấn mã cùng 1 loạt các động từ, tính từ “nhẹ, hăng, phăng, vượt ” đã diễn tả thật ấn tượng khí thế băng tới dũng mãnh của con thuyền ra khơi. Người đọc cũng cảm nhận được sức sống mạnh mẽ, vẻ đẹp khỏe khoắn của dân chài. Hai câu thơ toát lên một bức tranh lao động đầy hứng khởi và dạt dào sức sống. - Hình ảnh so sánh cánh buồm với mảnh hồn làng khiến cánh buồm quen thuộc bỗng trở nên lớn lao, thiêng liêng và rất thơ mộng. Tế Hanh nhận ra đó chính là biểu tượng của linh hồn làng chài. Bên cạnh đó cánh buồm còn được nhân hóa “Rướn thân trắng bao la thâu góp gió” đã thể hiện khí thế lao động và khát vọng đi chinh phục biển của “dân trai tráng”. Hình ảnh thơ bay bổng, lãng mạn đã bộc lộ tình yêu quê hương và niềm tự hào của tác giả. Câu 2: 5
  6. - Con thuyền được nhân hóa gợi lên cuộc sống lao động vất vả mà yên vui của người dân làng chài. Sau một ngày làm việc vất vả, nó cũng muốn trở về bến nằm nghỉ ngơi và ngẫm nghĩ. - Vị mặn của muối vốn được cảm nhận bằng vị giác nhưng ở đây bằng nghệ thuật ẩn dụ chuyển đổi cảm giác nó đã được cảm nhận bằng thính giác. Con thuyền như đang lặng yên lắng nghe chất muối ngấm dần vào cơ thể mình để thêm vững vàng trước sóng gió đại dương Câu 3: - Câu thơ thứ nhất là hình ảnh tả thực về ngoại hình và làn da của người dân chài lưới. Làn da "ngăm rám nắng" là làn da màu nâu đồng, khỏe khoắn, săn chắc, làn da sạm nắng sạm gió của biển khơi. Câu thơ cho thấy sự vất vả của người dân chài. - Câu thơ thứ hai là hình ảnh đầy lãng mạn "cả thân hình nồng thở vị xa xăm". Vị xa xăm ở đây là vị nắng, vị gió, vị tanh nồng của cá và vị muối mặn của biển đã ngấm vào cơ thể cường tráng, vạm vỡ của người dân chài. => Hai câu thơ trên đã thể hiện được hình tượng người dân miền biển khỏe khoắn và sự hòa quyện bền chặt giữa con người với thiên nhiên, qua đó ta cũng thấy được tình yêu quê hương da diết, tình yêu con người quê mình sâu nặng của nhà thơ Tế Hanh. Câu 4: - Nhà thơ nhớ đến từng hình ảnh đã gắn bó, thân thuộc của quê hương (con thuyền, cánh buồm, sông nước, cá ). Những hình ảnh ấy hiện lên vô cùng cụ thể, sống động, có màu sắc ( nước xanh, cá bạc, cánh buồm vôi), có mùi vị ( nồng mặn của biển khơi) - Đó là nỗi nhớ thương mãnh liệt, da diết của người con xa quê hướng về đất mẹ BÀI : KHI CON TU HÚ ( TỐ HỮU) Câu 1 : Nêu hoàn cảnh sáng tác bài thơ ? Câu 2 : Bức tranh thiên nhiên được miêu tả như thế nào qua 6 câu thơ đầu ? Câu 3 : Tâm trạng của người tù được thể hiện như thế nào qua 4 câu thơ cuối ? Câu 4 : Trong bài thơ, tiếng chim tu hú xuất hiện mấy lần, hãy chỉ ra điểm khác nhau và nêu ý nghĩa gợi lên của nó ? * Gợi ý : Câu 1 : Bài thơ “Khi con tu hú” của nhà thơ Tố Hữu được sáng tác vào tháng 4 năm 1939, khi tác giả bi thực dân Pháp bắt giam vào nhà lao Thừa Phủ (Huế). Câu 2 : Cảnh thiên nhiên mùa hè trong tâm tưởng người tù cách mạng được cảm nhận bằng nhiều giác quan: - Âm thanh: 6
  7. + Tiếng tu hú gọi bầy báo hiệu mùa hè sang với sự vui tươi, rộn ràng. + Tiếng ve ngân từ những vườn cây trái + Tiếng sáo diều trên đồng quê -Màu sắc: +Màu vàng của lúa chiêm đang chín, của ngô +Màu đỏ của trái chín, màu đỏ của nắng đào + Màu xanh của bầu trời cao rộng -Hương vị: Hương thơm của trái chín, của lúa chín lan tỏa khắp không gian. -> Với nghệ thuật liệt kê, nhân hóa và liên tưởng, tác giả đã vẽ nên một bức tranh mùa hè rộn rã âm thanh, rực rỡ sắc màu, đậm đà hương vị và tràn đầy nhựa sống. Câu 3 : 4 câu thơ cuối: Nỗi khát khao tự do cháy bỏng - Tiếng chim tu hú gọi trời đất vào hè càng làm bừng lên niềm khao khát tự do. - Cách ngắt nhịp bất thường 6/2, 3/3. Cách dùng từ ngữ mạnh (đạp tan phòng, chết uất), diễn tả cảm xúc trực tiếp bằng những từ ngữ cảm thán (ôi, thôi, làm sao), nhà thơ truyền đến độc giả cái tâm trạng đau khổ, uất ức, ngột ngạt cao độ và niềm khao khát tự do cháy bỏng của mình. -> Tâm trạng của của người thanh niên dạt dào tình yêu nước, tình yêu cuộc sống; tâm trạng của 1 chiến sĩ cách mạng khát khao được cống hiến. Câu 4 : - Tiếng chim tú hú xuất hiện 2 lần: + Mở đầu bài thơ là âm thanh tu hú gọi bầy đầy vui tươi, rộn ràng đưa tác giả vào cảnh mùa hè với bầu trời tự do cao rộng và tràn đầy sức sống. + Kết thúc bài thơ là tiếng tu hú “ kêu” khắc khoải, chua xót, đau khổ, uất ức. -> kết cấu đầu cuối tương ứng tạo ra hiệu quả nghệ thật đặc biệt, thể hiện rõ sự đối lập trong tâm trạng và thể hiện khát vọng tự do cháy bỏng. BÀI ĐI ĐƯỜNG ( HỒ CHÍ MINH) Đọc bài thơ sau và trả lời các câu hỏi: ĐI ĐƯỜNG Phiên âm: Tẩu lộ tài tri tẩu lộ nan Trùng san chi ngoại hựu trùng san Trùng san đăng đáo cao phong hậu Vạn lí dư đồ cố miện gian. Dịch thơ: Đi đường mới biết gian lao Núi cao rồi lại núi cao trập trùng; Núi cao lên đến tận cùng, Thu vào tầm mắt muôn trùng nước non. 7
  8. (Hồ Chí Minh, Nhật ký trong tù) Câu 1: Xác định phương thức biểu đạt của văn bản trên? Câu 2: Trình bày ngắn gọn nội dung chính của bài thơ? Câu 3: Chỉ ra và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ trong hai câu thơ đầu? Câu 4: Viết đoạn văn từ 5 đến 7 câu, rút ra bài học cho bản thân sau khi học xong văn bản trên? * Trả lời Câu 1: Phương thức biểu đạt: Biểu cảm. Câu 2: Nội dung chính: Bài thơ khắc họa chân thực những gian khổ mà người tù gặp phải, đồng thời thể hiện chân dung tinh thần người chiến sĩ cách mạng Hồ Chí Minh, nói lên ý nghĩa triết lí cao cả. Từ việc đi đường núi mà hiểu được đường đời: Vượt qua gian lao thử thách sẽ đi được tới thắng lợi vẻ vang. Câu 3: Biện pháp NT: - Điệp ngữ “núi cao”, từ ngữ “lại” - Ẩn dụ: đi đường (đường đời, đường cách mạng) Tác dụng: - Điệp ngữ: Nhấn mạnh những khó khăn chồng chất mà người đi đường phải trải qua. - Ẩn dụ: Khái quát chân lý: khó khăn luôn chờ chúng ta ở phía trước, cần nhìn thẳng vào khó khăn gian khổ để vượt qua. Câu 4: Đoạn văn cần đảm bảo các yêu cầu sau: - Bài thơ là những suy ngẫm, thấm thía được HCM đúc rút từ bao cuộc chuyển lao, gian nan, vất vả và gợi ý nghĩa khái quát sâu xa về cuộc đời khó khăn, gian khổ. - Từ việc đi đường, bài thơ mang đến một chân lí về đường đời, đường cách mạng đó là vượt qua được gian lao sẽ đi được tới thành công. - Muốn có tầm cao về tâm hồn, trí tuệ phải chịu khó vượt qua nhiều gian lao thử thách. Gian lao càng nhiều, thử thách càng cao thì tâm hồn, trí tuệ càng được nâng cao, mở rộng. - Tài năng và khí chất của chủ tịch Hồ Chí Minh xứng đáng là tấm gương cho thế hệ trẻ học tập và noi theo. BÀI : TỨC CẢNH PÁC BÓ ( HỒ CHÍ MINH) Câu 1 Bài thơ “Tức cảnh Pác Bó” của Hồ Chí Minh được sáng tác theo thể thơ nào? Kể tên một số bài thơ em đã học được cùng sáng tác theo thể thơ đó? Câu 2 Em hãy giới thiệu ngắn gọn hoàn cảnh sáng tác của bài thơ “Tức cảnh Pác Bó” – Hồ Chí Minh? Câu 3 Em hãy chỉ ra nghệ thuật đối và vai trò của câu thơ thứ ba trong bài “Tức cảnh Pác Bó” của Hồ Chí Minh? 8
  9. Câu 4 Cảm nhận của em về câu thơ cuối bài thơ “Tức cảnh Pác Bó” – Hồ Chí Minh (bằng một đoạn văn từ 9-12 câu). * Trả lời Câu 1: + Bài thơ được sáng tác theo thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật. + Một số bài thơ đã học cùng sáng tác theo thể thơ: Sông núi nước Nam(nguyên tác); Bánh trôi nước; Cảnh khuya; Rằm tháng giêng(nguyên tác); Ngẫu nhiên viết nhân buổi mới về quê(nguyên tác) Câu 2 + Tháng 2 năm 1941 khi Người sống và làm việc trong điều kiện rất gian khổ, thiếu thốn nhưng Bác vẫn luôn vui vẻ lạc quan. + Tại hang Pác Bó(Hà Quảng, Cao Bằng), Bác đã viết bài thơ này Câu 3: + Ghi lại theo trí nhớ câu thơ thứ ba: “Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng,” - Câu thơ có sử dụng nghệ thuật đối: + Đối ý: giữa điều kiện làm việc với nội dung, tính chất công việc. + Đối thanh: “chông chênh” là hai thanh bằng với “dịch sử Đảng” là ba thanh trắc. - Câu thơ thứ ba là câu chuyển và thể hiện rõ phong cách Hồ Chí Minh: + Chuyển từ miêu tả tự nhiên sang nói về hoạt động xã hội; từ giọng mềm mại, nhẹ nhàng sang giọng cứng rắn, chắn nịch; từ thanh bằng sang thanh trắc. - Hình tượng trung tâm là người chiến sĩ cách mạng, được khắc họa vừa chân thực vừa có tầm vóc lớn lao, uy nghi như một bức tượng đài lãnh tụ. Câu 4 - Hình thức: Đúng cấu trúc đoạn văn; đảm bảo số lượng câu từ 9-12 câu. - Nội dung: Chỉ ra được cái hay ở cả nội dung và nghệ thuật diễn đạt của câu thơ cuối bài. + Học sinh ghi lại theo trí nhớ câu thơ cuối: “Cuộc đời cách mạng thật là sang.” - thể hiện tư tưởng của cả bài thơ. + Cụm từ kết thúc “thật là sang” gồm hai thanh bằng và một tính từ "sang" đầy hàm ý, được xem là “nhãn tự”của bài thơ. + Từ “sang” có nhiều cách hiểu: là sang trọng, giàu có; là cao quí, đẹp đẽ; là cảm giác hài lòng, thích thú. Hiểu theo cách nào cũng rất đẹp; không hề gượng gạo hay lên gân. + Câu thơ kết là lời tự nhận xét, thể hiện quan niệm sống của Bác Hồ; đánh giá về thực tại cuộc sống, phủ nhận mọi thiếu thốn, khó khăn. 9
  10. + Biểu hiện trực tiếp tâm trạng, cảm xúc của chủ thể trữ tình. Vẻ đẹp của bài thơ, dấu ấn của tác giả được cô đúc, tỏa sáng trong câu cuối. + Đó là niềm lạc quan trong cuộc đời hoạt động cách mạng, đấu tranh vì nước, vì dân của một nhà thơ, chiến sĩ lớn. + Khi con người sống hy sinh chiến đấu cho sự nghiệp cao cả thì cuộc đời ấy giàu có và sang trọng hơn bất cứ cuộc đời nào khác! BÀI NGẮM TRĂNG ( HỒ CHÍ MINH) Câu 1: Bài thơ “Ngắm trăng” của Hồ Chí Minh được sáng tác trong hoàn cảnh nào? Nêu tên một bài thơ khác cũng viết về trăng của Bác mà em đã học. Câu 2: Bài thơ được viết theo thể thơ gì? Xác định phương thức biểu đạt chính của bài thơ? Câu 3: Hoàn cảnh ngắm trăng của Bác có điều gì khác thường? Hoàn cảnh ngắm trăng của Bác có gì giống và khác so với các thi nhân xưa? Câu 4: Chỉ ra biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong câu 3, 4 của bài thơ. Nêu tác dụng của các biện pháp nghệ thuật đó. Câu 5: Qua bài thơ “Ngắm trăng”, em thấy hình ảnh Bác Hồ hiện lên như thế nào? * Gợi ý: Câu 1: - Bài thơ được sáng tác trong hoàn cảnh: Khi Bác đang bị giam cầm trong nhà tù của Tưởng Giới Thạch từ khoảng tháng 8 năm 1942 đến tháng 8 năm 1943. - Bài: Cảnh khuya, Rằm tháng giêng Câu 2: - Bài thơ "Ngắm trăng" (bản chữ Hán và bản dịch) được viết bằng thể thơ thất ngôn tứ tuyệt. - Phương thức biểu đạt chính: Biểu cảm. Câu 3: - Bác Hồ ngắm trăng khi đang bị cùm trói trong nhà ngục tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc. Bác ngắm trăng qua song sắt nhà tù. - Hoàn cảnh ngắm trăng của Bác so với các thi nhân xưa: + Giống: Người xưa và HCM đều yêu trăng và tràn đầy cảm hứng trước vầng trăng, coi trăng như 1 người bạn tri âm, tri kỉ. 10
  11. + Khác: - Người xưa ngắm trăng khi thư nhàn, thảnh thơi. Lúc thưởng trăng đó còn bày thêm rượu và hoa để việc thưởng trăng thêm đẹp. - Còn HCM ngắm trăng qua song sắt nhà tù, khi những điều kiện vật chất tối thiểu cũng không có được. Câu 4: - Nghệ thuật nhân hóa trăng “nhòm”, “ngắm”, vầng trăng như có linh hồn, trở nên gần gũi, sinh động. - NT đối (nhân- nguyệt, minh nguyệt- thi gia, song tiền- song khích), 1 bên là người ngắm trăng/1 bên là trăng ngắm người, tạo sự cân xứng của bức tranh, với Bác trăng đã trở thành người bạn tri âm tri kỉ. - Tác dụng: + Làm nổi bật sự giao hòa, gắn bó giữa người và trăng; giữa thi nhân và thiên nhiên. + Thể hiện tình yêu thiên nhiên, tinh thần lạc quan của Bác. Câu 5: - Hình ảnh Bác Hồ hiện lên qua bài thơ: + Là con người yêu thiên nhiên tha thiết, luôn hướng về thiên nhiên bất chấp hoàn cảnh tù đày, vẫn ngắm trăng mặc dù chỉ qua khe cửa nhỏ. + Bài thơ là sự khẳng định cốt cách thi nhân thanh cao của người tù Hồ Chí Minh. BÀI TẬP PHẦN TIẾNG VIỆT CÂU NGHI VẤN Bài 1: Xác định chức năng của các câu nghi vấn trong các trường hợp sau Câu Nghi Vấn Hình thức và Chức Năng 1, Bạn đi thư viện cùng mình được không ? 2, Hôm nay thời tiết thế nào ? 3, Chẳng phải trời đang mưa đó sao ? 4, Em có đi học ngay không thì bảo ? 11
  12. 5, Năm nay đào lại nở Không thấy ông đồ xưa Những người muôn năm cũ Hồn ở đâu bây giờ ? Bài 2: Xác định câu nghi vấn trong đoạn trích sau? Rồi hắn chỉ luôn vào mặt chị Dậu: - Chị khất tiền sưu đến chiều mai phải không? Đấy! Chị hãy nói với ông cai, để ông ấy ra đình kêu với quan cho! Chứ ông lí tôi thì không có quyền dám cho chị khất một giờ nào nữa! ( Ngô Tất Tố) Bài 3: Câu “Ai dám bảo thảo mộc không có tình mẫu tử?” có phải là câu nghi vấn không? Dấu hiệu nào cho em biết điều đó? Bài 4: Cho 2 câu thơ sau: Bàn đá chông chênh lịch sử Đảng Cuộc đời cách mạng thật là sang. a, 2 câu thơ trên nằm trong bài thơ nào ? Cho biết tên tác giả. b, Em hiểu thế nào về từ chông chênh ? c, Bằng 1 đoạn văn từ 6-8 câu nêu cảm nhận của em về 2 câu thơ trên. Trong đoạn có sử dụng 1 câu nghi vấn bộc lộ cảm xúc. * Gợi ý: Bài 1: Xác định chức năng của các câu nghi vấn trong các trường hợp sau Câu Nghi Vấn Chức Năng 1, Bạn đi thư viện cùng mình được không ? - Có từ nghi vấn: không; có dấu ? - Dùng để cầu khiến 2, Hôm nay thời tiết thế nào ? - Có từ nghi vấn: nào; có dấu ? - Dùng để hỏi 3, Chẳng phải trời đang mưa đó sao ? - Có từ nghi vấn: không; sao ? - Dùng để khẳng định 4, Em có đi học ngay không thì bảo ? - Có từ nghi vấn: không; có dấu ? - Dùng để đe dọa 5, Năm nay đào lại nở - Có từ nghi vấn đâu ; có dấu ? Không thấy ông đồ xưa - Dùng để bộc lộ cảm xúc 12
  13. Những người muôn năm cũ Hồn ở đâu bây giờ ? Bài 2: - Câu nghi ván; Chị khất tiền sưu đến chiều mai phải không? Bài 3: - Câu “ Ai dám bảo thảo mộc không có tình mẫu tử?” là câu nghi vấn - Dấu hiệu nhận biết: + Có từ nghi vấn: Ai dám bảo + Có dấu ? Bài 4: Cho 2 câu thơ sau: Bàn đá chông chênh lịch sử Đảng Cuộc đời cách mạng thật là sang. a. Bài thơ Tức cảnh Pác Bó của HCM b. Chông chênh là từ láy miêu tả trạng thái không vững chắc của chiếc bàn nhưng cũng có thể hiểu là con đường cách mạng còn đang gặp nhiều khó khăn c. HS tự viết CÂU CẢM THÁN Bài 1: Cho biết cảm xúc của người nói, người viết trong những câu văn, câu thơ sau là gì ? Câu văn / thơ Đặc điểm hình thức Cảm xúc 1, Than ôi ! Thời oanh liệt nay còn đâu 2, Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam 3, Hỡi ơi. Lão Hạc ! 4, Chà ! 13
  14. 5, Tôi thấy nhớ cái mùi nồng mặn quá! Bài 2: Chỉ ra các từ cảm thán trong câu thơ sau: a. Đau đớn thay phận đàn bà b. Hỡi ơi, thân ấy biết là mấy thân! (Kính gửi cụ Nguyễn Du - Tố Hữu) Bài 3: Mục đích nói của câu thơ “Cuộc đời cách mạng thật là sang là gì?” Bài 4: Đặt câu cảm thán cho từ “ôi chao, trời ơi, ” ? Bài 5: Viết đoạn văn theo chủ đề tự chọn, trong đó có sử dụng ít nhất một câu cảm thán. (Chú thích rõ ràng câu cảm thán đó). * Gợi ý: Bài 1: Cho biết cảm xúc của người nói, người viết trong những câu văn, câu thơ sau là gì ? Câu văn / thơ Đặc điểm hình thức Cảm xúc 1, Than ôi ! Thời oanh - có từ cảm thán: than Tiếc nuối, đau xót khi quá khứ liệt nay còn đâu ôi vàng son đã qua - có dấu ! 2, Ôi! Hàng tre xanh - có từ cảm thán: ôi Ngỡ ngàng, xúc động của tác xanh Việt Nam - có dấu ! giả khi đứng trước Lăng Bác 3, Hỡi ơi. Lão Hạc ! - có từ cảm thán: Hỡi Đau xót, thương tiếc cho 1 ôi kiếp người - có dấu ! 4, Chà ! - có từ cảm thán: chà Ngạc nhiên, vui vẻ, hạnh phúc - có dấu ! trước ánh sáng kì diệu của ánh lửa diêm 5, Tôi thấy nhớ cái - có từ cảm thán: quá Nỗi nhớ quê da diết trong lòng mùi nồng mặn quá! - có dấu ! người con xa quê Bài 2: Từ cảm thán là: a. Thay b. Hỡi ơi 14
  15. Bài 3: Mục đích của câu thơ là dùng để: - Bày tỏ sự đánh giá về con đường cách mạng của Bác Hồ. - Bộc lộ niềm tin lạc quan về con đường cách mạng của Bác Hồ Bài 4: Đặt câu cảm thán với các từ sau: - Có nội dung cảm thán, đủ CN, VN - Trời ơi! Ngày mai hết gạo rồi! - Ôi chao! Vườn có bao nhiêu là hoa Bài 5: HS tự làm CÂU CẦU KHIẾN Bài 1. Trong đoạn trích sau câu nào là câu cầu khiến? Nhận xét về hình thức biểu hiện và ý nghĩa của câu văn: “Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi. Đào tổ nông thì cho chết!” (“Dế Mèn phiêu lưu kí”, Tô Hoài) Bài 2. Vận dụng kiến thức về câu cầu khiến, hãy so sánh hình thức và ý nghĩa của 2 câu sau: a. Hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột! b. Thầy em hãy cố ngồi dậy húp ít cháo cho đỡ xót ruột. (“Tắt đèn”, Ngô Tất Tố) Bài 3. Đọc đoạn trích sau: “Lão Hạc ơi! Lão hãy yên lòng mà nhắm mắt! Lão đừng lo gì cho cái vườn của lão. Tôi sẽ cố giữ gìn cho lão. Đến khi con trai lão về, tôi sẽ trao lại cho hắn và bảo hắn: Đây là cái vườn mà ông cụ thân sinh ra anh đã cố để lại cho anh trọn vẹn; cụ thà chết chứ không chịu bán đi một sào ”. a. Tìm câu cầu khiến cho đoạn trích. b. Chỉ ra sự khác nhau trong việc sử dụng dấu hiệu hình thức trong các câu cầu khiến có trong đoạn trích. c. Qua đoạn trích, em rút ra được bài học gì về cách sử dụng câu cầu khiến trong giao tiếp. * Gợi ý: Bài 1: - Câu cầu khiến “Thôi, im cái điệu . ấy đi”. - Có từ ngữ cầu khiến “đi”. Vắng chủ ngữ, ý cầu khiến không được nhấn mạnh. Bài 2: - Giống nhau: Hai câu đều có từ cầu khiến “Hãy” - Khác nhau: + Câu(a): Hình thức kết thúc câu dùng dấu chấm than, chủ ngữ bị lược bỏ. Ý nghĩa cầu khiến được nhấn mạnh. + Câu(b): Hình thức kết thúc bằng dấu chấm, có đầy đủ chủ ngữ và vị ngữ.Ý cầu khiến giảm nhẹ thể hiện sắc thái dịu dàng. Bài 3 15
  16. a. Lão hãy yên lòng mà nhắm mắt! Lão đừng lo gì cho cái vườn của lão. b. - Câu: “Lão hãy yên lòng mà nhắm mắt” có từ “hãy” và kết thúc câu dùng dấu chấm than. Từ “hãy” biểu thị sự an ủi của ông giáo đối với lão Hạc khi lão đã mất. - Câu: “Lão đừng lo gì cho cái vườn của lão” có từ “đừng” và kết thúc câu dùng dấu chấm nên ý nghĩa cầu khiến nhẹ nhàng hơn. Mặt khác từ đừng ở đây biểu thị sự khuyên can có tính chất an ủi, động viên đối với người đã khuất. c. Sử dụng câu cầu khiến phù hợp với đối tượng giao tiếp và văn cảnh nhất định. CÂU TRẦN THUẬT Bài 1: Tìm câu trần thuật trong đoạn văn sau: “(1) Lão Hạc thổi cái mồi rơm, châm đóm. (2) Tôi đã thông điếu và bỏ thuốc rồi. (3) Tôi mời lão hút trước. (4) Nhưng lão không nghe - (5) Ông giáo hút trước đi. (6) Lão đưa đóm cho tôi - (7) Tôi xin cụ. (8) Và tôi cầm lấy đóm, vo viên một điếu. (9) Tôi rít một hơi xong, thông điếu rồi mới đặt vào lòng lão. (10) Lão bỏ thuốc, nhưng chưa hút vội. (11) Lão cầm lấy đóm, gạt tàn, và bảo: - (12) Có lẽ tôi bán con chó đấy, ông giáo ạ!” ( Lão Hạc, Nam Cao) Bài 2. Hãy xác định kiểu câu và chức năng của những câu văn sau đây: Thế rồi Dế Choắt tắt thở. Tôi thương lắm. Vừa thương vừa ăn năn tội mình. (Tô Hoài, Dế Mèn phưu lưu kí) Bài 3. Chuyển những câu sau thành câu trần thuật mà mục đích trực tiếp của mỗi câu về cơ bản vẫn giữ được. a. Ông giáo hút trước đi ! b. Nhà mình sung sướng gì mà giúp lão ? c. Anh uống nước đi ! Bài 4: Viết một đoạn văn từ 5 – 7 câu bàn về phương pháp học tập, trong đó có sử dụng một câu trần thuật, gạch chân câu trần thuật đã sử dụng. * Gợi ý: Bài 1: Xác định đúng 1 câu trần thuật ( chỉ cần gọi tên câu trần thuật bằng con số ): Các câu trần thuật có trong đoạn trích: 1,2,3,4,6,7,8,9,11, 10,12. Bài 2: - Thế rồi Dế Choắt tắt thở. ( Câu trần thuật, chức năng dùng để kể). - Tôi thương lắm. ( Câu cảm thán, chức năng bộc lộ cảm xúc). - Vừa thương vừa ăn năn tội mình.( Câu cảm thán, chức năng bộc lộ. cảm xúc) Bài 3: 16
  17. Hs có thể thay đổi từ ngữ chút ít cho phù hợp nhưng phải giữ được mục đích trực tiếp của câu. Có thể chuyển thành các câu trần thuật sau: a. Tôi mời ông giáo hút trước. b. Tôi hỏi ông nhà mình sung sướng gì mà giúp lão. c. Mời anh uống nước. Bài 4: HS viết đoạn văn * Yêu cầu về hình thức. - Viết đúng yêu cầu hình thức đoạn văn (theo cách diễn dịch/ quy nạp/ tổng phân hợp), đủ số câu. - Diễn đạt trôi chảy, từ ngữ chuẩn xác, đúng chính tả. * Yêu cầu về nội dung. Đoạn văn đảm bảo một số yêu cầu sau: - Phương pháp học tập đúng đắn là chia khóa để chiếm lĩnh tri thức một cách hiệu quả, nhanh chóng. - Phương pháp học tập có thể là: học tuần tự từ đơn giản đến phức tạp, từ thấp lên cao; học đi đôi với hành, vận dụng các phương pháp học tập tích cực; đa dạng hình thức học tập: học theo nhóm, tổ.. - Lời khuyên cần xác định phương pháp học tập đúng đắn. - Có sử dụng đúng câu trần thuật. - Gạch chân câu trần thuật đã sử dụng. 17